1. विशेष अंक म्हणजे काय? (What is a Special Issue?)

विशेष अंक (Special Issue) हा एखाद्या विशिष्ट थीम, उदयोन्मुख संशोधन क्षेत्र, आंतरविद्याशाखीय विषय (interdisciplinary topic) किंवा समकालीन मुद्द्यावर केंद्रित असलेल्या उच्च-दर्जाच्या संशोधन लेखांचा एक समर्पित संग्रह असतो. नियमित जर्नल अंकांच्या तुलनेत, विशेष अंक हा अतिथी संपादक (Guest Editors) आणि संपादकीय टीमच्या मार्गदर्शनाखाली एकाच समान विषयावरील शैक्षणिक योगदानाला एकत्र आणतो.

विशेष अंक संशोधकांना केंद्रित शैक्षणिक चर्चांमध्ये योगदान देण्याची आणि समान क्षेत्रांत काम करणाऱ्या विद्वानांमध्ये सहकार्य वाढवण्याची संधी प्रदान करतात.

2. विशेष अंक मार्गदर्शक तत्त्वे: प्रस्ताव कसा सादर करावा (Special Issue Guidelines)

एथेल रिसर्च डायजेस्ट जंक्चर: एन इंटरनॅशनल जर्नल (ARDJIJ) विद्यापीठे, विभाग, संशोधन केंद्रे, शैक्षणिक संस्था आणि वैयक्तिक संशोधकांना विविध विद्याशाखांमधील उदयोन्मुख आणि महत्त्वपूर्ण विषयांवर विशेष अंक प्रस्तावित करण्यासाठी आमंत्रित करते.

पात्र प्रस्तावक (Eligible Proposers):

·         विद्यापीठे आणि महाविद्यालये

·         संशोधन केंद्रे आणि संस्था

·         शैक्षणिक असोसिएशन / संस्था

·         मान्यताप्राप्त कौशल्य असलेले स्वतंत्र संशोधक/विद्वान

·         संशोधन गट (Research Groups) आणि नेटवर्क

प्रस्तावामध्ये खालील बाबी समाविष्ट असणे आवश्यक आहे (Proposal Must Include):

·         विशेष अंकाचे शीर्षक

·         थीम आणि त्याचे औचित्य/स्पष्टीकरण (300-500 शब्द)

·         व्याप्ती (Scope) आणि उद्दिष्टे

·         प्रस्तावित कालमर्यादा (Timeline)

·         अतिथी संपादकांचे (Guest Editors) नाव आणि संलग्नता (Affiliation)

·         शोधनिबंधांची अपेक्षित संख्या

·         लक्ष्यित संशोधन क्षेत्रे

·         अतिथी संपादकांचा संक्षिप्त परिचय/बायोडाटा

3. अतिथी संपादकांची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या (Role of Guest Editors)

नियमित जर्नल्समध्ये मुख्य संपादक (Editor-in-Chief) असतात, परंतु त्यांना प्रत्येक विशिष्ट (niche) विषयाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी नेहमीच वेळ मिळतो असे नाही. म्हणूनच ते अतिथी संपादक नियुक्त करतात—जे त्या विशिष्ट क्षेत्रातील तज्ज्ञ असतात आणि तात्पुरत्या स्वरूपात या विशेष अंकाचे व्यवस्थापन पाहतात.

जर तुम्ही अतिथी संपादक असाल, तर तुमच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

शैक्षणिक जबाबदाऱ्या (Academic Responsibilities)

·         विशेष अंकाची थीम आणि व्याप्ती (Scope) विकसित करणे.

·         शैक्षणिक नेटवर्कद्वारे 'कॉल फॉर पेपर्स' (CFP) चा प्रसार करणे.

·         संशोधकांकडून दर्जेदार शोधनिबंध सादर करण्यास प्रोत्साहन देणे.

·         प्राप्त झालेल्या हस्तलिखितांची (Manuscripts) प्राथमिक तपासणी करणे.

·         योग्य पीयर-रिव्ह्यूअर्सची (समीक्षकांची) शिफारस करणे.

·         पुनरावलोकन (Review) प्रक्रियेवर लक्ष ठेवणे.

·         मुख्य संपादकांना संपादकीय शिफारसी सादर करणे.

 गुणवत्ता हमी (Quality Assurance)

·         प्राप्त झालेले शोधनिबंध विशेष अंकाच्या थीमशी सुसंगत आहेत याची खात्री करणे.

·         शैक्षणिक सचोटी आणि प्रकाशन नैतिकतेचे पालन करणे.

·         हितसंबंधांचा संघर्ष (Conflicts of Interest) टाळणे.

·         समीक्षक विधायक अभिप्राय (Constructive Feedback) देत आहेत याची खात्री करणे.

अतिथी संपादक काय करू शकत नाहीत (What Guest Editors Cannot Do)

·         कोणत्याही शोधनिबंधाच्या मंजुरीची (Acceptance) हमी देऊ शकत नाहीत.

·         पीयर रिव्ह्यू (पुनरावलोकन प्रक्रिया) बायपास करू शकत नाहीत.

·         स्वतंत्रपणे अंतिम प्रकाशनाचा निर्णय घेऊ शकत नाहीत.

·         जर्नलची धोरणे किंवा नैतिक मानकांमध्ये बदल करू शकत नाहीत.

4. ARDJIJ जर्नलची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या (Role of ARDJIJ Journal)

ARDJIJ विशेष अंकाची प्रक्रिया सुरू असल्यापासून ते पूर्ण होईपर्यंत संपूर्ण संपादकीय आणि प्रकाशन सहाय्य प्रदान करेल.

✍️ संपादकीय जबाबदाऱ्या (Editorial Responsibilities)

·         विशेष अंकाच्या प्रस्तावांचे मूल्यमापन आणि मंजुरी देणे.

·         अधिकृत 'कॉल फॉर पेपर्स' प्रकाशित आणि प्रसारित करणे.

·         हस्तलिखित ट्रॅकिंग आणि संपादकीय सहाय्य नियुक्त करणे.

·         पीयर-रिव्ह्यू ऑपरेशन्सचे व्यवस्थापन करणे.

·         साहित्यचौर्य (Plagiarism) तपासणी करणे.

·         प्रकाशन नैतिकतेचे पालन सुनिश्चित करणे.

????️ प्रकाशन जबाबदाऱ्या (Publication Responsibilities)

·         कॉपी-एडिटिंग आणि प्रूफरीडिंग करणे.

·         DOI वाटप करणे (जिथे लागू असेल तिथे).

·         मंजूर झालेल्या शोधनिबंधांचे ऑनलाइन प्रकाशन करणे.

·         इंडेक्सिंग आणि मेटाडेटा व्यवस्थापन पाहणे.

·         अंकाचे संकलन (Issue compilation) आणि अर्काइव्हिंग करणे.

गुणवत्ता नियंत्रण (Quality Control)

·         डबल-ब्लाइंड पीयर रिव्ह्यू मानके राखणे.

·         पारदर्शकता आणि निष्पक्षता सुनिश्चित करणे.

·         नैतिक तक्रारी आणि वाद हाताळणे.

·         शोधनिबंध स्वीकारण्याबाबत किंवा नाकारण्याबाबत अंतिम निर्णय घेणे.

5. टप्प्याटप्प्याने होणारा कार्यप्रवाह (Chronological Step-by-Step Workflow)

विशेष अंक यशस्वीरित्या लाँच करण्यासाठी अतिथी संपादक (GE), मुख्य संपादकीय टीम आणि प्रकाशक यांच्यात योग्य समन्वय असणे आवश्यक आहे. संपूर्ण प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:

1.     आठवडे 1-2 | प्रस्ताव आणि मंजुरी (Proposal & Approval): इच्छुक अतिथी संपादक मुख्य संपादकांकडे (editor@ardjij.com) एक सविस्तर विशेष अंक प्रस्ताव सादर करतात. या प्रस्तावात मुख्य थीम, लक्ष्यित व्याप्ती, शैक्षणिक प्रासंगिकता आणि योगदानकर्त्यांची संभाव्य यादी स्पष्ट केलेली असते.

2.     आठवडे 2-3 | अधिकृत CFP लाँच (Official CFP Launch): प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर, जर्नलचा IT कक्ष ओपन जर्नल सिस्टम्स (OJS) पोर्टलवर एक समर्पित सबमिशन ट्रॅक कॉन्फिगर करतो. अतिथी संपादक आणि प्रकाशक (Rhutharsh Publication) रिसर्चगेट सारख्या शैक्षणिक नेटवर्कद्वारे 'कॉल फॉर पेपर्स' (CFP) प्रसारित करतात.

3.     महिना 1-2 | शोधनिबंध स्वीकारणे आणि स्क्रीनिंग (Manuscript Intake & Screening): लेखक ARDJIJ डॅशबोर्डद्वारे निर्दिष्ट विशेष अंक ट्रॅक निवडून त्यांचे मूळ शोधनिबंध सादर करतात. अतिथी संपादक सुरुवातीची डेस्क स्क्रीनिंग करतात आणि ARDJIJ च्या प्रमाणित इंडेक्सिंग सॉफ्टवेअरचा वापर करून कडक साहित्यचौर्य (Plagiarism) विश्लेषण करतात.

4.     महिना 1 (प्रक्रियेचा काळ) | डबल-ब्लाइंड पीयर रिव्ह्यू (Double-Blind Peer Review): अतिथी संपादक पात्र शोधनिबंध किमान दोन बाह्य, स्वतंत्र क्षेत्र-तज्ज्ञांकडे पाठवतात. समीक्षकांच्या अभिप्रायाच्या आधारे, अतिथी संपादक सुधारणा चक्रांचे (Minor/Major Revisions) समन्वय करतात किंवा औपचारिक नकाराची नोटीस जारी करतात.

5.     महिना 1 (प्रक्रियेचा काळ) | संपादकीय ऑडिट आणि प्रक्रिया (Editorial Audit & Processing): मुख्य संपादक इंडेक्सिंग मेट्रिक्सच्या (Google Scholar, Index Copernicus, इ.) पालनाची खात्री करण्यासाठी अंतिम गुणवत्ता तपासणी करतात. संबंधित लेखक प्रकाशकाकडे थेट आर्टिकल प्रोसेसिंग चार्ज (APC) ची औपचारिकता पूर्ण करतात.

6.     महिना 1 (प्रक्रियेचा काळ) | निर्मिती आणि प्रकाशन (Production & Publication): संपूर्णपणे संकलित केलेला विशेष अंक 'क्रिएटिव्ह कॉमन्स अट्रिब्यूशन 4.0 इंटरनॅशनल (CC BY 4.0)' लायसन्सिंग मॉडेल अंतर्गत ओपन-अॅक्सेस सेगमेंट म्हणून ऑनलाइन प्रकाशित केला जातो.

6. अतिथी संपादकांसाठी होणारे फायदे (Benefits for Guest Editors)

ARDJIJ विशेष अंकासाठी अतिथी संपादक म्हणून काम करण्याचे अनेक शैक्षणिक आणि व्यावसायिक फायदे आहेत:

·         शैक्षणिक मान्यता: आंतरराष्ट्रीय पीयर-रिव्ह्यू जर्नलच्या विशेष अंकाचे अतिथी संपादक म्हणून अधिकृत मान्यता मिळते. विशेष अंकाच्या वेबपेजवर आणि प्रकाशित अंकावर नाव आणि संलग्नता प्रामुख्याने प्रदर्शित केली जाते. तसेच एका विशिष्ट संशोधन क्षेत्रात शैक्षणिक नेतृत्व दाखवण्याची संधी मिळते.

·         व्यावसायिक विकास: मूल्यवान संपादकीय आणि पीयर-रिव्ह्यू व्यवस्थापनाचा अनुभव मिळतो. शैक्षणिक प्रोफाइल आणि बायोडाटा (CV) मजबूत होतो. शैक्षणिक प्रकाशन आणि संपादकीय निर्णय प्रक्रियेतील कौशल्य विकसित होते.

·         संशोधन नेटवर्किंग: विविध संस्था आणि देशांमधील आघाडीच्या संशोधकांशी आणि विद्वानांशी जोडले जाण्याची संधी मिळते. राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संशोधन सहकार्याला चालना मिळते. दीर्घकालीन शैक्षणिक भागीदारी आणि संशोधन नेटवर्क तयार होते.

·         दृश्यता आणि प्रतिष्ठा: शैक्षणिक समुदायामध्ये व्यावसायिक दृश्यता वाढते. संशोधनाच्या विशिष्ट क्षेत्रात तज्ज्ञ म्हणून प्रतिष्ठा मजबूत होते. उदयोन्मुख आणि आंतरविद्याशाखीय संशोधन विषयांना प्रोत्साहन देण्यात नेतृत्व सिद्ध होते.

·         ज्ञानामध्ये योगदान: समकालीन आणि उदयोन्मुख संशोधन विषयांवरील शैक्षणिक चर्चांना आकार देण्याची संधी. निवडलेल्या क्षेत्रात उच्च-दर्जाच्या संशोधन योगदानाला प्रोत्साहन मिळते. शैक्षणिक ज्ञान आणि नाविन्यपूर्णतेच्या प्रगतीत योगदान होते.

·         संपादकीय प्रमाणपत्र: विशेष अंक यशस्वीरीत्या पूर्ण केल्यावर ARDJIJ कडून अधिकृत 'अतिथी संपादक प्रमाणपत्र' (Guest Editor Certificate) मिळते. हे प्रमाणपत्र संस्थात्मक धोरणांच्या अधीन राहून शैक्षणिक मूल्यांकन, पदोन्नति आणि व्यावसायिक पोर्टफोलिओसाठी वापरले जाऊ शकते.

·         प्रकाशनाच्या संधी: विशेष अंकात संपादकीय किंवा प्रस्तावना लेख लिहिण्याची संधी मिळते (जर्नलची धोरणे आणि पीयर-रिव्ह्यू आवश्यकतांच्या अधीन). विशेष अंकाच्या थीममधील उदयोन्मुख संशोधन ट्रेंड्स आणि निष्कर्षांची माहिती लवकर मिळते.

·         संस्थेला होणारे फायदे: अतिथी संपादकाच्या संस्थेची किंवा संशोधन संस्थेची ओळख आणि दृश्यता वाढते. विशेष अंकासोबतच्या असोसिएशनमुळे संस्थेच्या संशोधन क्षमतेचा प्रसार होतो. आंतरराष्ट्रीय प्रकाशन उपक्रमांमध्ये प्राध्यापक आणि संशोधकांच्या सहभागाला प्रोत्साहन मिळते.

·         ARDJIJ कडून सहाय्य: संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान ARDJIJ च्या संपादकीय टीमकडून विशेष सहाय्य दिले जाते. शोधनिबंध व्यवस्थापन, पीयर रिव्ह्यू समन्वय, प्रकाशन कार्यप्रवाह आणि अंक निर्मितीमध्ये मदत केली जाते.

महत्त्वपूर्ण टीप (Important Note)

अतिथी संपादकाची भूमिका ही एक पूर्णतः शैक्षणिक आणि संपादकीय जबाबदारी आहे. अतिथी संपादक म्हणून नियुक्ती झाली म्हणजे कोणताही शोधनिबंध प्रकाशित होईलच याची खात्री नसते, आणि सर्व सबमिशनना जर्नलच्या प्रमाणित पीयर-रिव्ह्यू आणि संपादकीय मूल्यमापन प्रक्रियेतून यशस्वीरीत्या उत्तीर्ण व्हावे लागते.

"ARDJIJ विशेष अंकांच्या माध्यमातून शैक्षणिक चर्चांचे नेतृत्व करा, मजबूत संशोधन नेटवर्क तयार करा आणि जागतिक संशोधनात आपले योगदान द्या."